ABD’DEN KÜRESEL İLAÇ FİYATLARINI SARSABİLECEK HAMLE:
“MOST FAVORED NATION” MODELİYLE 529 MİLYAR DOLAR TASARRUF HEDEFLENİYOR
Amerika Birleşik Devletleri’nde ilaç fiyatlarını radikal biçimde düşürmeyi amaçlayan “Most Favored Nation (MFN)” modeli yeniden gündemin merkezine yerleşti. Beyaz Saray tarafından yayımlanan yeni ekonomik analiz raporu, söz konusu sistemin uygulanması halinde önümüzdeki 10 yılda yaklaşık 529 milyar dolarlık tasarruf sağlanabileceğini öngörüyor. Bu gelişme yalnızca ABD sağlık sistemi açısından değil, küresel ilaç endüstrisi, Avrupa’daki geri ödeme sistemleri ve Türkiye gibi referans fiyat uygulayan ülkeler açısından da önemli sonuçlar doğurabilecek potansiyele sahip.
Beyaz Saray’ın 5 Mayıs 2026 tarihinde yayımladığı “Savings from Most-Favored-Nation Drug Pricing Policy” başlıklı rapor refrans kısmında verilmiştir), ABD’de ilaç fiyatlarının diğer gelişmiş ülkelerdeki en düşük veya benzer fiyat seviyelerine bağlanmasını hedefleyen MFN modelinin ekonomik etkilerini analiz ediyor. Rapora göre yalnızca Medicaid sistemi üzerinden yaklaşık 64.3 milyar dolarlık ek tasarruf sağlanabileceği hesaplanıyor.
MFN yaklaşımının temel mantığı oldukça basit: Eğer bir ilaç Almanya, Fransa, Kanada veya Japonya gibi ülkelerde çok daha düşük fiyatlarla satılıyorsa, ABD’de aynı ürün için birkaç kat fazla ödeme yapılmamalı. ABD yönetimi uzun süredir Amerikan vatandaşlarının aynı ilaçlara dünyanın diğer bölgelerine kıyasla dramatik derecede daha yüksek fiyatlar ödediğini savunuyor. Beyaz Saray’a göre mevcut sistem, küresel ilaç AR-GE maliyetlerinin büyük bölümünü fiilen Amerikalı hastaların karşılamasına neden oluyor.
Konu özellikle biyolojik ilaçlar, kanser tedavileri ve son yılların en hızlı büyüyen pazarı olan GLP-1 agonistleri açısından büyük önem taşıyor. Ozempic, Wegovy, Mounjaro, Zepbound ve Trulicity gibi diyabet ve obezite tedavisinde kullanılan ilaçlar ABD’de Avrupa’ya kıyasla çok daha yüksek fiyatlarla satılıyor. Bu nedenle Novo Nordisk ve Eli Lilly gibi şirketler üzerindeki politik baskının artması bekleniyor.
Ancak MFN modelinin yalnızca ABD fiyatlarını düşürmeyeceği, aynı zamanda diğer ülkelerdeki fiyatları yukarı yönlü baskılayabileceği de tartışılıyor. Nitekim Beyaz Saray raporu bu olasılığı açık biçimde kabul ediyor. ABD yönetimine göre Avrupa ve diğer gelişmiş ekonomiler uzun süredir ilaç fiyatlarını baskılayarak Amerikan AR-GE yatırımlarından “orantısız biçimde faydalanıyor.” Bu yaklaşım, küresel ilaç fiyatlandırma dengelerinde ciddi bir değişim anlamına gelebilir. Eleştirmenlere göre agresif fiyat baskısı uzun vadede inovasyonu yavaşlatabilir, bazı ilaçların piyasaya çıkışını geciktirebilir veya şirketleri düşük fiyatlı ülkelerde ürün sunmaktan vazgeçirebilir.
Bu tartışmalar Türkiye açısından da dikkat çekici olabilir. Türkiye halihazırda düşük euro kuru ve referans fiyat sistemi nedeniyle birçok global firma açısından düşük marjlı bir pazar olarak değerlendiriliyor. Eğer MFN sistemi uluslararası referans fiyatları daha kritik hale getirirse, ilaç şirketleri Türkiye gibi ülkelerdeki düşük fiyatların ABD fiyatlarını etkilemesini istemeyebilir. Uzmanlara göre bu durum gelecekte bazı yenilikçi ilaçların Türkiye’ye daha geç gelmesi, arz sorunları yaşanması veya belirli ürünlerin pazardan çekilmesi riskini artırabilir.
Öte yandan sağlık ekonomistleri Beyaz Saray’ın açıkladığı 529 milyar dolarlık tasarruf tahmininin oldukça iyimser varsayımlara dayandığını düşünüyor. Şirketlerin farklı indirim mekanizmaları geliştirebileceği, fiyatları başka ülkelerde yükseltebileceği veya yeni stratejilerle sistemi dengelemeye çalışabileceği belirtiliyor.
Yine de MFN modeli, son yıllarda ABD’de ilaç fiyatlarına yönelik en agresif ve en kapsamlı müdahale girişimlerinden biri olarak görülüyor. Politikanın tam anlamıyla uygulanıp uygulanamayacağı henüz belirsiz olsa da, tartışmanın küresel ilaç sektöründe yeni bir dönemin habercisi olduğu açıkça görülüyor.
Kaynaklar:
- White House. Savings from Most-Favored-Nation Drug Pricing Policy. 5 Mayıs 2026. https://www.whitehouse.gov/research/2026/05/savings-from-most-favored-nation-drug-pricing-policy/?utm_source=chatgpt.com
- Reuters. Trump administration says drug pricing deal could generate $64.3 billion in Medicaid savings. 5 Mayıs 2026.