Acil Doğum Kontrolü:  “Ertesi Gün Hapı” .

Acil Doğum Kontrolü:  “Ertesi Gün Hapı” .

İstenmeyen gebeliklerin önlenmesinde önemli bir yere sahip olan acil kontrasepsiyon, yalnızca “ertesi gün hapı”ndan ibaret değil. Haziran 2026'da Australian Prescriber dergisinde yayımlanan kapsamlı bir değerlendirme, korunmasız cinsel ilişki, prezervatif yırtılması, doğum kontrol hapının unutulması veya cinsel saldırı sonrası kullanılabilecek yöntemleri ayrıntılı biçimde ele aldı.

Ertesi gün hapı ne kadar etkili? Uzmanlar, halk arasında “ertesi gün hapı” olarak bilinen ilaçların gebeliği sonlandırmadığını, yumurtlamayı geciktirerek veya engelleyerek çalıştığını vurguluyor. Bu ilaçlar mevcut bir gebeliği sonlandırmıyor ve düşük ilacı olarak kabul edilmiyor.

Kullanım süresine göre iki temel seçenek bulunuyor:

• Levonorgestrel içeren preparatlar: Korunmasız ilişkiden sonraki ilk 72 saat içinde kullanılmalı.
• Ulipristal asetat içeren preparatlar: Etkinlik penceresi 120 saate (5 gün) kadar uzanıyor ve genel olarak levonorgestrelden daha etkili kabul ediliyor.

Ancak uzmanlar, her iki ilacın da mümkün olduğunca erken alınmasının başarı şansını artırdığını belirtiyor. İlk 24 saat içinde kullanım en yüksek korumayı sağlıyor.

En etkili yöntem hap değil: Bakırlı spiral:

Derlemenin dikkat çeken noktalarından biri, acil kontrasepsiyonda en etkili yöntemin bakırlı rahim içi araç (spiral) olduğunun vurgulanması.

Bakırlı spiral, korunmasız ilişkiden sonraki 5 gün içinde uygulanabiliyor ve gebeliği önlemede %99'a yaklaşan başarı oranına sahip bulunuyor. Ayrıca yerleştirildikten sonra yıllarca düzenli doğum kontrolü sağlayabiliyor.

Buna karşın, spiral uygulaması eğitimli bir sağlık profesyoneli tarafından yapılmak zorunda olduğundan erişim her zaman kolay olmayabiliyor.

Kilo ve kullanılan ilaçlar başarıyı etkileyebilir

Araştırmada, bazı ilaçların ve yüksek vücut ağırlığının acil kontrasepsiyonun etkinliğini azaltabileceğine dikkat çekildi. Özellikle epilepsi ilaçları, rifampisin gibi bazı antibiyotikler ve sarı kantaron (St. John's Wort) gibi bitkisel ürünler etkinliği düşürebiliyor. Bu nedenle uzmanlar, ilaç kullanan kişilerin eczacı veya hekimle görüşmesini öneriyor.

Cinsel yolla bulaşan hastalıklara karşı koruma sağlamıyor

Uzmanlar önemli bir noktayı özellikle vurguluyor: Acil kontrasepsiyon yalnızca gebelik riskini azaltıyor; HIV dahil cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlara karşı koruma sağlamıyor. Bu nedenle riskli temas sonrasında enfeksiyon taraması da öneriliyor.

Kaynak: Australian Prescriber, “Emergency contraception: an overview”, 2 Haziran 2026. (Australian Prescriber)

Türkiye'de ruhsatlı ve yaygın olarak bulunan acil kontrasepsiyon (ertesi gün hapı) preparatları iki gruba ayrılır:

Etkinlik açısından farklar

Ulipristal asetat (Ella, Josei, Ulpisad)

• 5 güne (120 saat) kadar etkilidir.
• Özellikle 72 saatten sonra levonorgestrelden daha etkilidir.
• Yüksek vücut ağırlığında etkinliği daha iyi korunabilir.
• Emzirenlerde süt sağılması ve geçici ara verilmesi önerilebilir.

Levonorgestrel (Norlevo, Ertes 72, Abalevo, Postpill One)

• En iyi ilk 24 saat içinde etki gösterir.
• İlk 72 saat içinde kullanılması önerilir.
• Emzirme döneminde daha rahat kullanılabilir.
• Fiyatları genellikle biraz daha düşüktür.

Önemli noktalar

• Bu ilaçlar gebeliği sonlandırmaz, yalnızca gebelik oluşmasını önlemeye çalışır.
• Türkiye'de çoğu eczanede bulunur ve genellikle reçetesiz temin edilebilir.
• Ne kadar erken alınırsa etkinlik o kadar yüksektir.
• Düzenli doğum kontrol yöntemi yerine kullanılmaları önerilmez.
• Korunmasız ilişkiden sonra tekrar ilişki olursa ek korunma gerekir.
• Vücut kitle indeksi yüksek kadınlarda ve bazı ilaçları (antiepileptikler, rifampisin, sarı kantaron vb.) kullananlarda etkinlik azalabilir.