SANDOZ’A 479.5 MİLYON DOLAR CEZA

İsviçre merkezli jenerik ve biyobenzer ilaç üreticisi Sandoz, Amerika Birleşik Devletleri'nde on yılı aşkın süredir devam eden jenerik ilaç fiyat sabitleme davalarının büyük bölümünü sonlandırmak üzere iki ayrı uzlaşma anlaşması imzaladı. 3 Ağustos 2026'da duyurulan anlaşmalara göre şirket, eyalet başsavcılıkları ve dolaylı bayiler (perakende eczaneler, klinikler, hastaneler ve ilaçları tüketiciye yeniden satan diğer kuruluşlar) tarafından yürütülen davaları kapatmak amacıyla toplam 478,5 milyon dolar ödeyecek. Sandoz, her iki anlaşmada da herhangi bir suçu kabul etmedi.

Anlaşmanın Yapısı: İlk anlaşma, 43 eyalet ve ABD toprağını temsil eden bir koalisyonla yapıldı. Sandoz ve iştiraki Fougera Pharmaceuticals, 2027 yılından itibaren yedi yıl boyunca ödenmek üzere 400 milyon dolar taahhüt etti; bu tutara, davayı daha önce ayrı ayrı uzlaşarak sonuçlandırmış eyaletlere yapılacak yaklaşık 50 milyon dolarlık ek ödeme de eklenince, eyalet makamlarına yapılacak toplam ödeme yaklaşık 469 milyon dolara ulaşıyor. İkinci anlaşma ise dolaylı bayiler adına açılan grup davasını (class action) kapsıyor; bu kapsamda Sandoz 28,5 milyon dolar ödeyecek. Şirket, anlaşmanın onaylanması durumunda ABD'deki jenerik ilaç antitröst davasına ilişkin tüm federal ve eyalet düzeyindeki grup davalarının sonuçlanmış olacağını açıkladı.

Anlaşma, yalnızca Sandoz Inc.'i değil, şirketin geçmiş ve mevcut uluslararası iştiraklerini de kapsıyor: Novartis AG, Sandoz AG ve Sandoz Group AG. Eyalet başsavcılıkları, bu şirketlerin de iddia edilen rekabete aykırı davranışlara katıldığını ve sorumluluktan kaçınmak amacıyla varlık transferleri gerçekleştirdiğini öne sürmüştü. Uzlaşmanın bir parçası olarak Sandoz, rekabet hukukuna uyumu güçlendirmeye yönelik iç reformları ve gözetim mekanizmalarını hayata geçirmeyi kabul etti. Anlaşmanın yürürlüğe girmesi, ilgili tüm eyalet ve bölgelerin imzalarının tamamlanmasına bağlı.

Davanın Kökeni ve Kronoloji: Dava sürecinin kökeni, ABD Adalet Bakanlığı'nın 2016 yılında başlattığı ve çok sayıda jenerik ilaç üreticisini kapsayan fiyat sabitleme soruşturmasına dayanıyor. İddialar, 2009-2019 yılları arasında çok sayıda jenerik reçeteli ilaç için üreticiler arasında fiyat koordinasyonu ve pazar paylaşımı yapıldığı yönünde. Eyalet başsavcılıkları tarafından açılan davalardan biri, 2019 yılında Teva Pharmaceuticals ile birlikte 21 başka jenerik ilaç üreticisini isim vererek suçladı; üç ayrı dava dosyası, onlarca ilaç üreticisini, yöneticiyi ve jenerik ilacı kapsıyor. Sandoz, 2020 yılında ABD Adalet Bakanlığı ile ayrı bir uzlaşmaya vararak 195 milyon dolar ceza ödemeyi kabul etmişti. Şirket, Ekim 2023'te eski ana şirketi Novartis'ten bağımsız bir kuruluş olarak ayrıldı (spin-off).

Değerlendirme: Sandoz'un iki anlaşmada da suç kabulünde bulunmaması, ABD'deki toplu antitröst uzlaşmalarının yerleşik bir özelliği; mali sorumluluk üstlenilirken hukuki sorumluluk reddediliyor. Bu yapı, jenerik ilaç fiyat sabitleme davalarının neredeyse tamamında tekrar eden bir GÖRÜNTÜ: şirketler yıllar süren davaları belirli bir mali tutar karşılığında kapatırken, kamuoyuna yönelik nihai bir suç tespiti ortaya çıkmıyor. Anlaşmanın eyalet başsavcılıkları tarafından talep edilen iç reform ve uyum gözetimi maddeleri, mali tazminatın ötesinde yapısal bir düzeltme unsuru içermesi bakımından dikkat çekici; ancak bu reformların uygulanma ve denetlenme biçimi, kamuya açık izleme mekanizmalarının sınırlı olduğu bir alanda belirsizliğini koruyor.

Kaynaklar: STAT News/Pharmalot (Ed Silverman, 3 Ağustos 2026); Fierce Pharma; AFP/France24; SWI swissinfo.ch; New Hampshire Adalet Bakanlığı; Kaliforniya Başsavcılığı; Michigan Başsavcılığı basın açıklamaları.